Andrej Wojsłaŭ Mikałajeŭ-Paszkiewicz (Wojsza) ([info]nicolaev) wrote,
@ 2009-03-19 16:11:00
Previous Entry  Add to memories!  Tell a Friend  Next Entry
Entry tags:belarus, internet, litvania, military, personal

Міндаў — каталік і кароль, да ложку боскага!


Дагэтуль распаўсюджаны погляд, што першы круль наш Міндоў напрыканцы жыцьця выракся кароны крулеўскай, веры сьвятой хрысьцянскай і вярнуўся да «веры продкаў». Аднак-жа, панове, астатнія дасьледваньні ў таемных архівах высьветлілі: калі круль наш мо’ й адыйшоў быў на кароткі час ад Касьцёлу, дык хутка вярнуўся ўва ўлоньне ягонае. І ня маем падставы казаці, што згубіў ён карону крулеўскую. Але-ж маем падставу лічыць забітага Круля й крулевічаў ягоных ахвярамі руска-[тэўтонска]-паганскае змовы, што спрычынілася да пахаваньня Крулеўства Літоўскага. Падрабязнасьці — ў кнізе…

«Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях» = Mindowe, rex Lithowiae, in litteris et testimonies / НАН Беларусі, Ін-т гісторыі; уклад., пер. на бел. мову, камэнт. А.Жлуткі.

«Выйшла кніга “Міндаў кароль Літовіі...”»
Аўтар кнігі, супрацоўнік Інстытуту гісторыі Акадэміі навук Алесь Жлутка некалькі гадоў прысьвяціў збору матэрыялаў пра першага і апошняга караля старадаўняй Літвы ў Ватыканскім таемным архіве, Дзяржаўным таемным архіве прускай культурнай спадчыны ў Бэрліне і Латвійскім дзяржаўным архіве, дзе месьцяцца зборы дакумэнтаў Лівонскага ордэну і Рыскага магістрату…

Жана НЕКРАШЭВІЧ-КАРОТКАЯ
«КАРОЛЬ ПРАЗ ЛАСКУ ХРОСНАЙ КУПЕЛІ»
Рэцэнзія: Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях – Mindowe, rex Lithowiae, in litteris et testimoniis / НАН Беларусі, Ін-т гісторыі; уклад., пер. на бел. мову, камэнт. А. Жлуткі. – Мн.: Тэхналогія, 2005. – 136 с., [16] арк. іл.

Вось што да тэмы ёсь у публікацыях ранейшага перыяду…

«…Хрост адбыўся ў канцы 1250 ці ў першай палове 1251 г. у прысутнасці Андрэя Штырлянда на двары Міндоўга. Хрысціў яго, хутчэй за ўсё, ордэнскі прэзбітэр Хрысціян, які і стаў пазней першым Літоўскім біскупам. Згодна з паведамленнямі тагачасных крыніцаў, разам з князем павінны былі прыняць хрост яшчэ 600 знатных родаў… У першай палове 1251 г. Міндоўг выправіў у Рым афіцыйнае і адмысловае пасольства. Яно было надзвычай плённым: Папа Інацэнт ІУ прыняў усе землі Міндоўга і яго з сям'ёю пад абарону і юрысдыкцыю Апостальскага Пасаду. Паводле тагачаснага звычаю, кароль фармальна перадаваў свае землі пад папскую ўладу і атрымліваў іх назад у лен, прызнаючы тым самым вярхоўную ўладу рымскага пантыфіка. Было пастаўленае і пытанне пра каранацыю, якую Інацэнт ІV даручыў здзейсніць Кульмскаму біскупу Генрыку (Гайдэнрыку)…» (Алесь ЖЛУТКА «КАРАНАЦЫЯ МІНДОЎГА І ЗАСНАВАННЕ ПЕРШАГА БІСКУПСТВА Ў ДАКУМЕНТАХ ХІІІ ст.»)

«…У 1251 г. разам з жонкаю Мартай і 600 сваімі падданымі прыняў хрост наваградскі князь Міндоўг. У 1253 г. пры садзеянні лівонскіх уладаў і з волі папы Інацэнта ІV ён быў каранаваны ў Наваградку на караля Літвы. Першым біскупам каралеўства прызначаўся Хрысціян, катэдра якога, відаць, таксама размяшчалася ў Наваградку. Новае каралеўства атрымала ад Апосталькай Сталіцы прывілей на падпарадкаванне навастворанага біскупства непасрэдна папу. Такім чынам, яно атрымлівала правы арцыбіскупства. Відавочна, меўся план стварэння ў дзяржаве мітраполіі. Міндоўг, які на нейкі час адышоў ад хрысціянства, затым ізноў вярнуўся ва ўлонне каталіцкага Касцёла і памёр хрысціянінам. Пры ім, апрача Літоўскага, былі створаныя і іншыя біскупствы, заснавана шмат касцёлаў, дзейнічалі ордэны дамініканцаў і мінарытаў. На жаль, гэты працэс прыпыніўся з прычыны варожых дзеянняў Нямецкага ордэна і ў сувязі з забойствам Міндоўга і яго сыноў. Быў страчаны каралеўскі тытул, але пакладзены пачатак Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ)…» (Алесь ЖЛУТКА «ПУНКЦІРЫ ВЯЛІКАГА ШЛЯХУ: Спроба кароткага падсумавання гісторыі каталіцкага Касцёла на Беларусі»)

«…Як вынікае з ліста Папы Клімента ІV да караля Багеміі Атакара ІІ, Міндаў памёр хрысціянінам, «акрутна забіты нейкімі сынамі здрады…» (Алесь ЖЛУТКА «АД МІСІІ АПОСТАЛА АНДРЭЯ ДА ПАНТЫФІКАТУ ЯНА ПАЎЛА ІІ: АСНОЎНЫЯ ЭТАПЫ ГІСТОРЫІ КАСЦЁЛА Ў БЕЛАРУСІ»)

Алесь ЖЛУТКА: артыкулы ў часопісы «Наша Вера»

Дзякую пану Маршалку Ліґі Монархічнай ВКЛ
Алесю Яну Стральцову-Карвацкаму за інфармацыю!

Хвала Пану Хрысту й Крулю Міндоўгу!

Запрашаем годна сустрэці Перапіс-2009
разам з [info]litviny2009, [info]lithuaniae2009, [info]lm_wkl!


(34 comments) - (Post a new comment)


[info]kryviec
2009-03-19 02:28 pm UTC (link)
ну а дзе ўласна крыніцы, якія б сведчылі што "Міндоўг, які на нейкі час адышоў ад хрысціянства, затым ізноў вярнуўся ва ўлонне каталіцкага Касцёла і памёр хрысціянінам" ? ;)

(Reply to this) (Thread)

[info]nicolaev
2009-03-19 02:34 pm UTC (link)
Мусіць у той кнізе, што вокладка вышэй :)
Я так зразумеў пана Яна :) Але-ж кніжкі ня маю.
Увогуле, толькі некалькі гадзін,
як даведаўшыся на ейную назву :)

(Reply to this) (Parent)
да рэчы
[info]nicolaev
2009-03-19 03:04 pm UTC (link)
«…Прынцыповым момантам з’яўляецца тое, што ўкладальнік рэцэнзаванага выдання – найбольш дасведчаны на Беларусі спецыяліст у справе публікацыі лацінскіх дакументаў…  Сам вучоны ў прадмове да кнігі «Міндаў, кароль Літовіі...» адзначае, што ў гэтым кодэксе ўпершыню публікацыя дакументаў, датычных асобы караля Міндоўга, суправаджаецца ўсімі неабходнымі звесткамі (легендай, крытычным апаратам, розначытаннямі і інш.). Укладальнік глыбока абазнаны ў навуковай літаратуры па палеаграфіі, археаграфіі, тэксталогіі, крыніцазнаўстве, свабодна арыентуецца ў міжнародных правілах публікацыі лацінскіх сярэднявечных дакументаў. Дзеля максімальнага захавання аўтэнтычнасці тэксту пры перакладзе Алесь Жлутка, паводле яго ўласнага прызнання, імкнецца «да як мага большай дакладнасці ў перадачы зместу, нават за кошт магчымых стратаў у стылі» (c. 13). Фактычна, мы маем справу з выданнем такога навуковага ўзроўню, такой бездакорнай, не пабаюся сказаць, філіграннай, тэхнікі выканання, якіх да сённяшняга дня не ведала беларуская гістарычная навука…»

(Reply to this) (Parent)

[info]nicolaev
2009-03-19 03:14 pm UTC (link)
«…Наступная важная для беларускіх земляў падзея асветленая ў летапісах, пераважна Галіцка-Валынскім і ноўгарадскіх, у Лівонскай рыфмаванай хроніцы, а таксама ў лістах Міндава і біскупа Хрысціяна (10 лістоў 1253–1261 гг.), у дакументах Папаў Інацэнта ІV, Аляксандра ІV (20 адзінак 1251–1260 гг.), якія захоўваюцца пераважна ў таемным архіве Прускай культурнай спадчыны ў Берліне і Ватыканскім таемным архіве. Як вынікае з гэтых крыніцаў, каля 1251 г. прыняў хрост разам з жонкаю Мартай (Марфай) і 600 сваімі падданымі наваградскі князь Міндаў. У 1253 г. пры садзеянні Майстра Нямецкага ордэна ў Лівоніі і з волі Папы Інацэнта ІV у Наваградку ён быў каранаваны на караля Літвы. Першым біскупам каралеўства быў прызначаны Хрысціян, які спрычыніўся да хросту караля і катэдра якога, відаць, таксама размяшчалася ў Наваградку альбо ў Літоўцы пад Наваградкам. Новае каралеўства атрымала ад Апостальскай Сталіцы прывілей на падпарадкаванне новастворанага біскупства непасрэдна Папу. Відавочна, меўся план стварэння ў дзяржаве мітраполіі. Як вынікае з ліста Папы Клімента ІV да караля Багеміі Атакара ІІ, Міндаў памёр хрысціянінам, «акрутна забіты нейкімі сынамі здрады»…»

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]kryviec
2009-03-19 03:19 pm UTC (link)
добра, пры нагодзе зірну, што ж насамсрэч, пісаў папа)

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]nicolaev
2009-03-19 03:22 pm UTC (link)
:) Глядзеў сайт выдаўніцтва — кнігі ўвогуле ў прайсе няма.
Пэўна, усе 250 асобнікаў цюцю. Давядзецца шукаці па сусеках-бібліятэках :)

(Reply to this) (Parent)

[info]ilnur
2009-03-19 03:50 pm UTC (link)
тут пішуць (верагодна, пра той жа дакумент):

In 1268 Pope Clement IV issued a papal bull, which granted permission to King of Bohemia Ottokar II to resurrect Kingdom of Lithuania. In the same year King and soldiers from Bohemia, Austria, through Poland, arrived in Prussia and preparations for the assault on Lithuania started, but due to the bad weather the campaign did not occur.

Але спасылкі не даюць.

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]nicolaev
2009-03-19 03:57 pm UTC (link)
Дзякуй!

(Reply to this) (Parent)

[info]nicolaev
2009-03-19 04:01 pm UTC (link)
dakładniej, heny tekst idzie na 11 staroncy :)

(Reply to this) (Parent)

[info]national_nord
2009-03-19 03:33 pm UTC (link)
Как-то многие помешаны на том,чтобы лдоказать принадлежность к своей вере того или иного деятеля в прошлом.
Одни с пеной кричат , что Гитлер был чуть ли не православным, дркугие Рюрика считают верующим христианином....
Величие личности определяется размахом действий.

(Reply to this) (Thread)

[info]nicolaev
2009-03-19 03:42 pm UTC (link)
«Как-то многие помешаны на том,чтобы доказать
принадлежность к своей вере того или иного деятеля в прошлом»
 
В случае Миндовга — речь принципиальная.
Одно дело, когда он сам своей волей
отрёкся от креста и короны королевской.
Или же — король и католик —
остался таковым до последнего вздоха.
 
(в этом случае — за цареубийство —
литовцы поплатились сполна:
то ли кара Божья, то ли карма,
но выше Великого княжества
держава впоследствие не поднялась)

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]national_nord
2009-03-19 04:28 pm UTC (link)
Не вижу принципиальности.
Отказ от крещения не мог быть одновременно с отказом от власти и титула.

Мы всё про Евпатия Коловрата спорим в таком же духе:)
Неважно во что верил он,важно что сделал для фатерланда.

А если смотреть христианство,то в раннем христианстве была вера в переселение душ,что позднее сочли нужным вычернуть из религии. Вера в переселение душ многое объясняет логично.

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]nicolaev
2009-03-19 04:34 pm UTC (link)
Я верю слову Папы. что Миндовг умер католическим королём :)

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]national_nord
2009-03-19 04:44 pm UTC (link)
Ну этот Папа ещё и холокост отрицает:))
А король - это термин типично славянский, от слова карать и осуществлять суд. Так что возможны и языческие короли.

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]nicolaev
2009-03-19 04:54 pm UTC (link)
А Далай-Лама — пераклад з мовы майя — верблюд :)
 
Галахосту Папа не адмаўляе й не адмаўляў!

(Reply to this) (Parent)

[info]maksim_l
2009-03-19 04:43 pm UTC (link)
Калі А.Жлутка сам перакладаў гэты дакумент, то памылкі перакладу не выключаныя, як паказалі ранейшыя ягоныя пераклады.

(Reply to this) (Thread)

[info]nicolaev
2009-03-19 04:47 pm UTC (link)
У рэцэнзыі напісана, нібыта ён абазнаны
адмысловец у перакладзе дакумантаў з лаціны :)

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]maksim_l
2009-03-20 10:36 am UTC (link)
А, да? Ну тады, вядома, знаны :) Толькі чамусьці пераклады выклікаюць пытанні і нараканні.

(Reply to this) (Parent)

[info]kasiner
2009-03-19 05:34 pm UTC (link)
nicolaev, не прадстаўляў ніякі распаўсюджаны погляд, а ў пытанні вяртання Міндоўга да язычніцтва абапіраўся на дзве крыніцы паведамленні Галіцка-Валынскага летапісу і Вялікапольскай хронікі. Аўтары абодвух крыніц карысталісь сведчаннімі сучаснікаў падзей. Звярніце ўвагу на Вялікапольскую хроніку. Болей таго ёсць сведчанні аб тым, што Міндоўгам былі выстаўлены і каталіцкія святары разам з епіскапам.

(Reply to this) (Thread)

[info]nicolaev
2009-03-19 05:43 pm UTC (link)
Палякі, рускія, немцы — былі і ёсь зацікаўленыя ў тым,
каб грунт пад імавернай новай літоўскай каралеўскай каронай
быў як мага больш хісткі…

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]kasiner
2009-03-19 05:52 pm UTC (link)
Можа і так, але пакуль не будзе прадпрынята ўсебаковага аналізу ліста Рымскага Папы на які спасылаецца Алесь Жлутка і абвергнуты сведчанні выгнання каталіцкіх святароў Міндоўгам, цвержанне аб яго прыналежнасці да касцёлу можа быць пакуль існаваць толькі як працоўная версія.

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]nicolaev
2009-03-19 05:56 pm UTC (link)
А навошта Папеж пісаў ба тое іншаму каралю
пра якогасьці здрадніка католіцтва, які ўжо і не кароль?

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]kasiner
2009-03-19 06:04 pm UTC (link)
Згаджусь толькі з тым пакуль, што Міндоўг пад час сваёй смерці сядзў у ва ўсіх у пячонках. І ў яго смерці былі зацікаўлены ўсе, але толькі з папскага ліста і агульных меркаванняў рабіць высновы аб масштабнай змове вельмі паспешна.
Зразумейце, версія якую высунулі аўтары на якіх вы спасылаецесь і якой прытрымліваецесь вельмі наватарская таму і столькі пытанняў, сумненняў.

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]nicolaev
2009-03-19 06:08 pm UTC (link)
Пра змову й забойства ў 1263 —
гэта-ж, здаецца, на’т афіцыйна лічыцца :)

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]kasiner
2009-03-19 06:19 pm UTC (link)
Так, змова была, але яе задумалі і здзейснілі свае балцкія сваякі і Даўмонт. Каб даказаць, што ў ёй удзельнічаў хтосці яшчэ і пры тым яшчэ, што Міндоўг заставаўся каталіком, прыйдзецца вельмі шмат папрацаваць. Аднаго пераклада ліста не хопіць для гэтага бо як пісаў, ёсць сведчанні сучасных крыніц якія гэтаму супярэчаць.

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]nicolaev
2009-03-19 06:23 pm UTC (link)
нажаль, не чытаўшы кнігу, не магу сказаць, што тамака ёсь яшчэ ў тэму…

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]kasiner
2009-03-19 06:33 pm UTC (link)
Усялякі абгрунтаваны новы погляд з прыцягненнем новых крыніц вельмі карысны ў любым выпадку. А ваш пост вельмі цікавы і выклікаў зацікаўленасць у іншых. Дзякуй зя яго. Мяркую, што дыскусія працягнецца і ў далейшым, таму вам спатрэбіцца шмат вытрымкі. Проста гісторыя гэта такая нудота пакуль не будуць здзейснены ўсе захады па апрацоўцы матэрыяла.
З'явілісь новыя звсткі аб Міндоўгу, калі гэта не вынік памылкі то гэта вельмі карысна.

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]nicolaev
2009-03-19 06:35 pm UTC (link)
Дзякую за Вашы камэнты!

(Reply to this) (Parent)

[info]kapialush
2009-03-20 10:49 am UTC (link)
А чаму, дарэчы, "Міндоў" а не "Міндоўг"? Губляецца ж сэнс імя.

(Reply to this) (Thread)

[info]nicolaev
2009-03-20 11:02 am UTC (link)
Я мо’ дзе памыліўся…
А пра «МіндАў» — тут:
http://media.catholic.by/nv/n39/art13.htm


У раздзеле «Каментары» Алесь Жлутка разглядае ключавыя і, адпаведна, найбольш спрэчныя моманты, звязаныя са спосабам транслітэрацыі асабовых імёнаў. Найбольшую цікавасць уяўляюць два першыя артыкулы, якія датычацца імя самога караля, а таксама старажытнай назвы нашай краіны.

Аналізуючы разнастайныя варыянты формаў імя караля, якія пададзены ў дакументах, летапісах і хроніках, а таксама працах гісторыкаў, укладальнік супастаўляе словаўтваральныя парадыгмы антрапонімаў. На гэтай падставе ён сцвярджае, што ўсе формы імя караля вытворныя ад каранёвай асновы Min-, якая выводзіцца ад праславянскіх * mьneti / * meniti са значэннем «думаць, лічыць, меркаваць».

Цікава, што ў адным з сваіх ранейшых артыкулаў Алесь Жлутка прыгадваў меркаванне Вацлава Ластоўскага, які лічыў, што суфіксы ў імёнах дзеячаў феадальных часоў маглі розніцца ў залежнасці ад веку асобы і яе сацыяльнага статусу8. У гэтым сэнсе паказальны, на маю думку, фрагмент з «Хронікі Літоўскай і Жамойцкай»: «Потом, року 1287, от крижаков инфлянтских и пруских намовленый, з некотырими панами литовскими римскую веру принял Мендог, окрещеный есть и Мендолфом названый»9. Сапраўды, як сведчыць хроніка, прыняцце Міндоўгам хросту суправаджаецца зменаю суфікса ў яго імені!

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]kapialush
2009-03-20 11:15 am UTC (link)
Як імя балцкага караля можа паходзіць ад славянскага кораню, калі балцкая лексіка ў разы архаічнейшая за славянскую?
Mintis - думка, daug - шмат, Mindaugas - "той, які шмат думае".

(Reply to this) (Parent)(Thread)

[info]nicolaev
2009-03-20 11:17 am UTC (link)
Не, ну тутака я чайнік, каб спрачацца недасьведчана :)

(Reply to this) (Parent)

[info]nicolaev
2009-03-20 11:03 am UTC (link)
Калі гаварыць пра спробы фанетычнага ўзнаўлення імя караля, то найбольш складанай задачай з’яўляецца вызначэнне характару канцавога гука ў яго імені. Вядома, што ў найбольш распаўсюджаных у навуковых працах формах гэтага імя на канцы асновы гучыць або [г] – «г» выбуховы (у літоўскай форме Mindaugas), або [г] – «г» фрыкатыўны (у беларускай форме Міндоўг або Міндаўг). Алесь Жлутка на падставе супастаўлення з лацінскімі графічнымі паралелямі апускае канцавы заднеязычны (не Міндаўг, а Міндаў). Думаю, што для такога сцвярджэння даследчык мае падставы, бо гэтая гіпотэза пацвярджаецца некаторымі формамі, зафіксаванымі ў беларускіх хроніках. Прывяду некалькі прыкладаў з «Хронікі Быхаўца»: Uwedaw że Mindowh; Y panuiuczy welikomu kniaziu Mindowhu (с. 132), ydia na Mindowha (с. 133). Здавалася б, гэтыя прыклады фіксуюць наяўнасць канцавога фрыкатыўнага заднеязычнага (што адпавядала б беларускай транслітэрацыі Міндоўг або Міндаўг). Аднак побач фіксуюцца і іншыя варыянты: Mindowk że posłał (с. 132), koniuszy Mindowi; Mindowi że prysżawszy (с. 133). Узнікае сумненне ў тым, што спалучэнне літар wh у першай групе прыкладаў належыць разглядаць як два асобныя гукі. Успомнім графічную кампазіцыю кг, якая ўжывалася ў кірылічных помніках беларускага летапісання для перадачы, хутчэй за ўсё, аднаго фрыкатыўнага гука «г» (напрыклад, у імёнах Кгедимин, Якгайло). Магчыма, што пры дапамозе графічных варыянтаў wh, wk або w летапісцы перадавалі адзін – білабіяльны і фрыкатыўны – гук, які ў найбольшай ступені адпавядаў артыкуляцыйным характарыстыкам сучаснага гука «ў» – [w]. Прапануючы дастаткова пераканаўчую аргументацыю свайго выбару на карысць формы Міндаў, сам вучоны заўважаў у цытаваным вышэй артыкуле: як сёння называць нашага першага караля – гэта можа вырашыць для сябе кожны даследчык альбо пісьменнік асабіста10.

Наяўнасць яшчэ большай разнастайнасці графічных варыянтаў, ужытых у розных тэкстах для пазначэння назвы нашай старажытнай дзяржавы – Літвы – дазволілі Алесю Жлутку прапанаваць свой варыянт – Літовія. Менавіта так (Lettowia) называецца ў лацінскіх дакументах дзяржава, якою кіраваў Міндоўг. Вучоны прыводзіць таксама розныя варыянты перагаласовак у дакументах (Лютовія, Летовія) і робіць важнае падсумаванне: «Першапачатковым тэрытарыяльным ядром зямлі, а потым і дзяржавы Літва маглі стаць абшары між Наваградкам і Менскам, маркіраваныя аднайменнымі тапонімамі. З узнікненнем дзяржавы назоў стаў пашырацца і на прылеглыя тэрыторыі, заселеныя, як і Літва, пераважна славянскім насельніцтвам (спачатку паганскім, пазней – схільным да заходняга абраду хрысціянства) і падуладныя каралю, а затым – вялікім князям. У час існавання Вялікага Княства Літоўскага гэты назоў перадусім азначаў землі цэнтральнай і заходняй Беларусі, займаныя літвінамі-беларусамі» (с. 107). Надзвычайную цікавасць уяўляе і прапанаваная вучоным паслядоўнасць паходжання і развіцця назвы ад антрапоніма тыпу Luta, -o / Leta, -o да тапоніма (хароніма), урэшце – да палітоніма.

(Reply to this) (Parent)

[info]mithun_chakra
2009-11-11 09:19 am UTC (link)
http://ifolder.ru/14909906

(Reply to this)

(34 comments) - (Post a new comment)

Create an Account
Forgot your login or password?
Login w/ OpenID
English • Español • Deutsch • Русский…